Parça kalıptan çıktıktan sonra küçülüyor
Çekme payı hesaba katılmazsa parça montajda tutmuyor. Malzemeye göre ne kadar değiştiğini ve neye dikkat ettiğimizi anlattık.
Erimiş plastik kalıba dolduğunda kalıbın ölçüsünde oluyor. Soğurken hacmi düşüyor ve parça, kalıptan küçük çıkıyor. Buna çekme payı deniyor ve kalıbı çizen kişi bunu baştan hesaba katmak zorunda.
Oran malzemeye göre değişiyor. Amorf malzemelerde (ABS, PC gibi) çekme az ve yönden bağımsıza yakın. Yarı kristalin malzemelerde (PP, PA, POM gibi) çekme daha yüksek ve akış yönüyle ona dik yönde farklı oluyor. Yani aynı parça, aynı kalıpta, iki eksende farklı oranda küçülüyor.
Cam elyaf katkısı tabloyu değiştiriyor: elyaf akış yönünde diziliyor ve o yöndeki çekmeyi belirgin biçimde düşürüyor, dik yöndeki çekme aynı kalıyor. Sonuç, parçanın eğilmesi olabiliyor.
Pratikte ne yapıyoruz
Kalıp gözü, seçilen malzemenin çekme oranı kadar büyük işleniyor. Malzeme kararı bu yüzden kalıp çizilmeden önce verilmek zorunda. "Önce kalıbı yapalım, malzemeye sonra bakarız" cümlesi sahada en pahalı cümle: PP için açılmış bir kalıptan ABS basmak istediğinizde ölçü tutmuyor ve kalıp revizyonu gerekiyor.
İkinci nokta, hangi ölçünün kritik olduğunu bilmek. Bir parçada genelde iki üç ölçü montajı belirliyor, gerisi serbest. Bunları resimde işaretleyin; kalıbı o ölçüler tutacak şekilde, gerekirse bilerek eksik işleyip numuneden sonra açacak şekilde planlıyoruz.
Parçanın duvar kalınlığı da bu işin içinde. Kalın bölgeler geç soğuyor ve daha çok çekiyor; ince bölgelerin yanında kalın bir göbek varsa orada çöküntü izi (çöküntü çukuru) çıkıyor. Çözüm genelde malzeme eklemek değil, çıkarmak: kalın bölgeyi boşaltıp yerine kaburga koymak. Modelinizi gönderirken kalınlık farklarını da işaretleyin, kalıptan önce birlikte bakalım.
Basma basıncı, kalıp sıcaklığı ve soğutma süresi de ölçüyü oynatıyor. O yüzden seri üretim parametrelerini numune onayında sabitleyip kaydediyoruz; aynı parça altı ay sonra da aynı ayarla basılıyor.
